Chốt - Then Định Vị

Chốt - Then Định Vị là gì?

Chốt - Then định vị là nhóm linh kiện cơ khí dùng để định vị, căn chỉnh, khóa hoặc giữ cố định vị trí tương đối giữa các chi tiết máy, trục, bánh răng trong quá trình gia công, lắp ráp hoặc vận hành.

Các sản phẩm trong nhóm có chức năng khác nhau như định vị, truyền mô-men xoắn, giới hạn hành trình, khóa hoặc giữ chi tiết. Khả năng chịu tải phụ thuộc vào loại sản phẩm, vật liệu, kích thước và điều kiện lắp đặt.

Vật liệu của sản phẩm

• Thép SUJ2, SCM435, thép hợp kim: Qua nhiệt luyện, độ cứng cao, chịu mài mòn tốt, dùng cho chốt định vị, chốt chặn đòi hỏi độ chính xác gia công (dung sai h7).
• Thép mạ kẽm: Tăng khả năng chống gỉ, dùng phổ biến cho chốt chẻ, chốt bật, chốt ống ở môi trường thường.
• Inox 304, inox 316, inox 440: Chống ăn mòn cao, dùng cho chốt định vị, chốt chẻ, vít nhún ở môi trường ẩm, hóa chất nhẹ hoặc yêu cầu thẩm mỹ.
• Đồng thau, nhôm: Dùng ở một số chốt chẻ, vít nhún cần dẫn điện tốt hoặc trọng lượng nhẹ.

Ưu điểm

• Đảm bảo độ chính xác định vị cao giữa các chi tiết, hạn chế sai lệch trong gia công và lắp ráp.
• Đa dạng chủng loại, đáp ứng nhiều chức năng khác nhau: định vị, khóa an toàn, giới hạn hành trình, tháo lắp nhanh.
• Kết cấu đơn giản, giá thành thấp so với các cơ cấu khóa phức tạp, dễ thay thế.
• Nhiều loại (chốt bật, chốt chẻ, chốt R) có thể tháo lắp bằng tay, không cần dụng cụ chuyên dụng.

Nhược điểm

• Độ chính xác của chốt định vị phụ thuộc rất nhiều vào dung sai lỗ khoan, nếu gia công lỗ sai kích thước sẽ mất tác dụng định vị hoặc gây kẹt.
• Một số loại (chốt chẻ, chốt R) chỉ chịu lực nhẹ đến trung bình, không phù hợp mối lắp chịu tải trọng động lớn.
• Vít nhún, vít lò xo có thể giảm lực đàn hồi hoặc kẹt bi sau thời gian dài sử dụng, cần kiểm tra định kỳ.

Các loại sản phẩm trong nhóm Chốt - Then Định Vị

Chốt ống

Chốt ống (Spring Pin) là chốt dạng ống có tính đàn hồi, được lắp vào lỗ để giữ hoặc định vị các chi tiết. Khi lắp, chốt tạo lực đàn hồi lên thành lỗ, giúp duy trì liên kết. Tùy loại, chốt có thể được thiết kế cho tải nhẹ hoặc tải cao.

Vít lò xo (Spring Plunger)

Vít có đầu bi hoặc đầu trụ được đẩy ra bởi lò xo bên trong thân ren, tạo lực nhấn giữ nhẹ. Dùng để định vị tạm thời, tạo điểm dừng có thể vượt qua khi cần, phổ biến trong đồ gá, khuôn mẫu, cơ cấu điều chỉnh.

Chốt bi (chốt chẻ)

Chốt chẻ là chi tiết kim loại có hai chân, được luồn qua lỗ trên trục hoặc đai ốc rồi bẻ hai chân để giữ chốt, hạn chế chi tiết bị tháo rời. Thường dùng để khóa đai ốc có rãnh, chốt trục và các mối liên kết cơ khí phù hợp.

Then định vị

Then song song là thanh kim loại có tiết diện chữ nhật hoặc vuông, được lắp vào rãnh then trên trục và chi tiết lắp ghép để truyền mô-men xoắn giữa trục và moay-ơ, bánh răng, bánh đai hoặc bánh xích.

Chốt định vị

Chốt định vị (Dowel Pin) là chốt hình trụ dùng để định vị chính xác và duy trì vị trí tương đối giữa các chi tiết. Chốt thường được chế tạo với dung sai kích thước phù hợp với yêu cầu lắp ghép; tiêu chuẩn và dung sai cụ thể phụ thuộc từng loại chốt.

Chốt bật

Còn gọi là Lynch Pin, chốt tự khóa được chèn ngang qua đầu trục, có cơ cấu bật giữ để không tự tuột ra. Cho phép tháo lắp nhanh bằng tay không cần dụng cụ, thường dùng gắn dụng cụ máy kéo, khớp nối rơ-moóc, chốt kẹp.

Locating pins

Chốt định vị (Locating Pin) dùng để xác định và duy trì vị trí tương đối giữa các chi tiết. Có thể sử dụng dạng trụ hoặc dạng côn tùy yêu cầu định vị và khả năng tự căn chỉnh khi lắp ráp.

Stop pins

Chốt chặn dùng làm điểm giới hạn hành trình hoặc điểm dừng cơ khí cho các chi tiết chuyển động, có loại vít ren (screw type) hoặc ép chặt (press-fit type).

Vít nhún định vị

Vít nhún định vị có đầu bi hoặc đầu chốt được lò xo đẩy ra, tạo lực giữ hoặc định vị. Thường dùng trong đồ gá, khuôn mẫu, cơ cấu điều chỉnh và các vị trí cần điểm dừng có thể vượt qua.