Phân biệt Van tiết lưu 1 chiều (Check Valve) và 2 chiều: Khi nào dùng loại nào?

Trong hệ thống khí nén – tự động hóa, việc kiểm soát lưu lượng và tốc độ chuyển động của xi lanh là yếu tố then chốt quyết định độ ổn định, tuổi thọ thiết bị và hiệu suất vận hành.

Trong hệ thống khí nén – tự động hóa, việc kiểm soát lưu lượng và tốc độ chuyển động của xi lanh là yếu tố then chốt quyết định độ ổn định, tuổi thọ thiết bị và hiệu suất vận hành. Trong đó, van tiết lưu là linh kiện không thể thiếu.

Tuy nhiên, trên thực tế nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa van tiết lưu 1 chiều và van tiết lưu 2 chiều, dẫn đến lắp sai vị trí, xi lanh chạy giật, không đều hoặc giảm tuổi thọ hệ thống.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt rõ từng loại, hiểu nguyên lý – ứng dụng thực tế, và biết khi nào nên dùng loại nào.

Van tiết lưu một chiều là gì? 

Van tiết lưu một chiều (Flow control check valve) là loại van thủy lực dùng để điều chỉnh lưu lượng theo một chiều nhằm kiểm soát tốc độ chuyển động của xy lanh hoặc motor thủy lực. Ở chiều ngược lại, dầu có thể đi qua tự do nhờ cơ cấu check valve tích hợp trong thân van.

Cấu tạo van gồm hai phần chính:

• Cơ cấu tiết lưu (vít chỉnh hoặc kim tiết lưu) để điều chỉnh lưu lượng

• Van một chiều cho phép dòng chảy hồi về không bị cản trở

Nhờ thiết kế này, van giúp điều khiển tốc độ cơ cấu chấp hành chính xác, giảm rung giật và hạn chế sốc áp trong hệ thống.

Van tiết lưu một chiều thường được lắp trực tiếp tại cổng xy lanh hoặc trên đường ống để kiểm soát tốc độ đi hoặc về của piston, đảm bảo máy vận hành ổn định và an toàn. Đây là loại van được sử dụng rất phổ biến trong mạch thủy lực công nghiệp, máy ép, máy nâng hạ và hệ thống tự động hóa.

Cấu tạo van tiết lưu một chiều

Cấu tạo của van tiết lưu một chiều tương đối đơn giản, được bổ sung thêm các bộ phận để thực hiện chức năng điều chỉnh lưu lượng. Các bộ phận chính của van bao gồm phần thân van, cơ cấu tiết lưu và cơ cấu van một chiều, được bố trí gọn trong một cụm thống nhất.

• Thân van: chế tạo từ vật liệu độ bền cao như đồng, gang hoặc thép, bảo đảm khả năng chịu áp suất và làm việc ổng định. 

• Kết nối với đường ống: thiết kế đa dạng, dạng bắt ren hay bắt bích, giúp van dễ dàng lắp đặt vào các hệ thống khác nhau. 

• Chốt van: dạng trục tròn, làm từ thép không gỉ, kết hợp chung với đĩa van hoặc màng chắc để đóng - mở dòng chảy. 

• Vòng đệm làm kín (bằng cao su hoặc vật liệu đàn hồi) giúp giảm rò rỉ, tiếng ồn, đảm bảo độ kín khít trong quá trình vận hàng. 

Ngoài ra, van được trang bị núm vặn điều chỉnh lưu lượng, có vít khóa cố định và vạch chia độ giúp dễ dàng cài đặt và kiểm soát lưu lượng dòng chảy theo nhu cầu. Một số dòng van tiết lưu một chiều có thể được bổ sung thêm các chi tiết như ống đàn hồi, lò xo đàn hồi, miệng phun dầu hoặc nam châm vĩnh cửu, nhằm tăng độ nhạy và độ ổn định cho van trong quá trình làm việc.

• Van không phù hợp cho hệ thống lưu lượng lớn: do giới hạn thiết kế chỉ đáp ứng với lưu lượng nhỏ đến trung bình. 

• Không dùng thay thế van khoá: có thể rò rỉ nhẹ

• Dễ bị tắc nghẽn nếu không có bộ lọc: Do khe tiết lưu nhỏ, van dễ bị kẹt khi có cặn bẩn, rỉ sét

Ứng dụng van tiết lưu một chiều

Trong các hệ thống khí nén và thủy lực hiện nay, van tiết lưu một chiều được sử dụng rất phổ biến nhờ khả năng kiểm soát lưu lượng chính xác và duy trì vận hành ổn định. Loại van này xuất hiện rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp từ sản xuất, cơ khí đến tự động hóa.

Van đóng vai trò như thiết bị điều phối dòng chảy, cho phép điều chỉnh tốc độ chuyển động theo một chiều và cho dòng hồi về đi qua tự do. Nhờ đó, hệ thống giảm rung giật, hạn chế sốc áp và bảo vệ các cơ cấu chấp hành.

Một số ứng dụng điển hình gồm:

• Kiểm soát tốc độ xi lanh khí nén và thủy lực

• Giảm sốc áp khi lắp tại đầu vào/ra của xi lanh

• Ổn định chuyển động trong máy CNC và robot công nghiệp

• Điều tiết môi chất trong hệ thống lạnh và điều hòa

• Điều chỉnh tốc độ cấp nguyên liệu trong dây chuyền sản xuất

Nhờ hiệu quả điều khiển dòng chảy và độ tin cậy cao, van tiết lưu một chiều là thành phần quan trọng giúp hệ thống vận hành mượt, chính xác và an toàn lâu dài.

Van tiết lưu hai chiều là gì? 

Van tiết lưu hai chiều cho phép điều tiết dòng chảy theo cả hai hướng, đồng thời kiểm soát lưu lượng và áp suất ở cả hai chiều dòng chảy. Nhờ tính linh hoạt này, van thường được sử dụng trong hệ thống điều hòa không khí, hệ thống thủy lực và nhiều ứng dụng công nghiệp khác, đặc biệt là các hệ thống yêu cầu kiểm soát dòng chảy chính xác và ổn định.

Cấu tạo van tiết lưu hai chiều

• Thân van (nhôm, thép, inox hoặc đồng), 

• Kim tiết lưu, 

• ghế van, 

• gioăng làm kín 

• tay vặn có vạch chia độ.

Khi vặn vít, kim tiến hoặc lùi làm thay đổi khe hở dòng chảy, từ đó kiểm soát lưu lượng một cách chính xác và ổn định.

Ứng dụng van tiết lưu hai chiều

Van tiết lưu hai chiều được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực công nghiệp nhờ khả năng điều chỉnh lưu lượng và áp suất linh hoạt.
Trong ngành dầu khí, van được sử dụng để kiểm soát dòng chảy và áp suất của dầu, khí tự nhiên trong các đường ống, góp phần đảm bảo an toàn và hiệu quả trong quá trình khai thác và vận chuyển.

Trong ngành thực phẩm và đồ uống, van tiết lưu hai chiều giúp điều chỉnh lưu lượng các chất lỏng như nước, sữa và nước giải khát trong quá trình sản xuất, chiết rót và đóng gói, từ đó đảm bảo chất lượng sản phẩm và tối ưu hiệu suất vận hành.

Ngoài ra, van còn được ứng dụng trong hệ thống điều hòa không khí và thông gió, giúp kiểm soát lưu lượng không khí và nhiệt độ, tạo môi trường làm việc thoải mái đồng thời tiết kiệm năng lượng.

So sánh ưu nhược điểm giữa 2 loại

Thực tế, van tiết lưu 1 chiều được sử dụng rộng rãi hơn nhờ vào khả năng kiểm soát tốc độ hiệu quả và độ ổn định cao. Tuy nhiên, với van tiết lưu 2 chiều phù hợp cho với các hệ thống đơn giản hơn, không yêu cầu điều chỉnh riêng biệt cho từng chiều chuyển động.

Khi nào nên dùng van tiết lưu 1 chiều và 2 chiều?

Việc lựa chọn đúng loại van tiết lưu ngay từ đầu sẽ giúp hệ thống khí nén vận hành ổn định, giảm hao mòn thiết bị và tối ưu chi phí bảo trì. Trong hầu hết các ứng dụng công nghiệp, van tiết lưu 1 chiều là giải pháp tối ưu nhờ khả năng kiểm soát tốc độ hiệu quả, trong khi van tiết lưu 2 chiều chỉ nên dùng cho các hệ thống đơn giản. Khi chọn van, cần lưu ý đến kích thước ống, áp suất làm việc và lắp đúng chiều dòng khí theo khuyến nghị của nhà sản xuất.

MUA NGAY HÀNG CÔNG NGHIỆP CÓ SẴN - GIAO NGAY TẠI MECSU

Tại MECSU, sản phẩm đa dạng chủng loại, sẵn kho, giao nhanh, kèm tư vấn kỹ thuật chuyên sâu giúp bạn chọn đúng loại van cho từng ứng dụng thực tế.