MIỄN PHÍ VẬN CHUYỂNcho đơn từ 1.000.000₫
Xích truyền động (hay còn được gọi là bộ truyền xích ) bao gồm dây xích và nhông xích (đĩa xích) dẫn truyền lực. Hệ xích thường dùng để truyền chuyển động từ các động cơ – trực tiếp, hoặc từ hộp giảm tốc – gián tiếp. Có rất nhiều cách bố trí hệ thống truyền lực và nhông xích khác nhau, tùy vào yêu cầu lực của dây chuyền mà có thể gồm 2 hoặc nhiều nhông xích cùng hỗ trợ trong hệ thống máy. Bộ truyền xích thường được sử dụng để truyền tải công cơ học trong cự ly gần, thông dụng nhất là 3m, nhưng có thể lên tới 8m. Ứng dụng của xích truyền động bao phủ khắp các ngành công nghiệp sản xuất khác nhau.
Xích truyền động (Drive Chain) là bộ phận cơ khí dùng để truyền chuyển động và mô-men xoắn giữa các trục thông qua sự ăn khớp giữa xích và bánh xích (sprocket). So với truyền động ma sát, bộ truyền xích truyền lực nhờ sự ăn khớp cơ học nên có thể duy trì quan hệ truyền động ổn định khi được lựa chọn và lắp đặt đúng.
Trong máy móc công nghiệp, xích truyền động được sử dụng cho nhiều cơ cấu khác nhau, từ truyền động quay bằng xích con lăn đến các ứng dụng nâng, kéo hoặc cân bằng bằng xích lá. Việc chọn đúng loại xích cần dựa trên tải, tốc độ, khoảng cách trục, môi trường làm việc và đặc biệt là sự tương thích giữa xích với bánh xích.
Xích truyền động là một chuỗi các mắt xích liên kết với nhau để truyền chuyển động từ bánh xích chủ động sang bánh xích bị động. Khi bánh xích chủ động quay, các răng của bánh xích lần lượt ăn khớp với xích và kéo xích chuyển động; chuyển động này tiếp tục làm bánh xích phía bên kia quay theo.
Loại phổ biến trong các hệ thống truyền động công nghiệp là xích con lăn (Roller Chain). Một bộ xích con lăn thông thường gồm các tấm xích, chốt (pin), ống lót (bushing) và con lăn (roller). Tùy cấu hình, xích có thể được thiết kế thành một hoặc nhiều dãy. Ngoài thân xích còn có các chi tiết nối như nối xích (connecting link) để lắp ráp hoặc tháo xích thuận tiện hơn.
Nguyên lý làm việc của bộ truyền xích phụ thuộc trực tiếp vào sự tương thích giữa pitch của xích và bước răng của bánh xích. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào chiều rộng hoặc đường kính bên ngoài để xác định một loại xích có thể thay thế cho xích đang sử dụng.
Xích con lăn là loại xích truyền động phổ biến trong máy móc và thiết bị công nghiệp. Xích có con lăn nằm bên ngoài ống lót, giúp tạo sự ăn khớp với răng bánh xích trong quá trình truyền động. Tùy yêu cầu tải và kết cấu máy, xích con lăn có thể được thiết kế dạng một dãy hoặc nhiều dãy.
Đây là lựa chọn thường gặp trong các cơ cấu truyền động quay cần truyền mô-men giữa hai trục. Khi lựa chọn, cần đối chiếu đúng tiêu chuẩn, kích thước xích và bánh xích thay vì chỉ chọn theo tên gọi “xích con lăn”.
Xích răng, còn gọi là Silent Chain hoặc Inverted-Tooth Chain, sử dụng các mắt xích có biên dạng răng để ăn khớp với bánh xích tương ứng. Kết cấu này được phát triển cho những hệ thống yêu cầu đặc tính truyền động khác với xích con lăn, trong đó độ ồn và độ rung là những yếu tố cần được xem xét.
Xích răng không sử dụng bánh xích có biên dạng giống bánh xích con lăn. Vì vậy, khi thay thế phải sử dụng đúng loại bánh xích tương thích với biên dạng và bước của xích.
Xích lá có kết cấu chủ yếu gồm các má xích và chốt, không có con lăn như xích con lăn. Loại xích này thường được sử dụng trong các cơ cấu nâng, kéo, đối trọng và cân bằng, chẳng hạn như một số thiết bị nâng hạ, máy công cụ hoặc cơ cấu đối trọng.
Khác với xích con lăn dùng để ăn khớp với bánh xích, xích lá thường làm việc trong cơ cấu nâng hoặc kéo với cấu hình bánh/điểm dẫn hướng phù hợp. Do đó, không nên xem xích lá là phiên bản đơn giản của xích con lăn để thay thế trực tiếp cho nhau.
Đối với xích con lăn, có thể gặp cấu hình một dãy, hai dãy hoặc nhiều dãy. Số dãy là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng truyền tải của bộ truyền, nhưng không nên hiểu rằng cứ tăng số dãy là có thể tăng tải theo một tỷ lệ cố định. Khả năng làm việc còn phụ thuộc vào kích thước xích, tốc độ, tải, điều kiện bôi trơn, bánh xích và thiết kế tổng thể của hệ thống.
Trước tiên cần xác định xích được dùng để truyền động quay, nâng, kéo, đối trọng hay cân bằng. Xích con lăn phù hợp với nhiều cơ cấu truyền động quay, trong khi xích lá thường được lựa chọn cho các cơ cấu nâng hoặc đối trọng. Xích răng là một nhóm riêng với bánh xích tương ứng và đặc tính làm việc khác.
Việc xác định đúng nhiệm vụ giúp loại bỏ ngay những dòng xích không phù hợp trước khi đi vào lựa chọn kích thước.
Pitch (bước xích) là một thông số quan trọng khi xác định khả năng tương thích giữa xích và bánh xích. Với xích con lăn, pitch thường được hiểu là khoảng cách giữa tâm của hai chốt liên tiếp. Bánh xích cũng phải có bước răng tương ứng để các mắt xích ăn khớp chính xác.
Nếu đang thay thế một đoạn xích trong hệ thống có sẵn, nên xác định thông số từ mã xích, catalogue hoặc đo kiểm đúng phương pháp thay vì chỉ đo chiều dài tổng thể của đoạn xích.
Ngoài pitch, các kích thước như đường kính con lăn, đường kính chốt, chiều rộng bên trong và chiều rộng tổng thể có thể ảnh hưởng đến khả năng lắp ghép với bánh xích và không gian của cơ cấu.
Đây là lý do hai loại xích có vẻ ngoài gần giống nhau chưa chắc có thể thay thế trực tiếp. Khi chọn xích thay thế, cần đối chiếu đồng thời các kích thước quan trọng với catalogue hoặc mã sản phẩm.
Xích phải được lựa chọn theo điều kiện truyền tải thực tế. Các yếu tố cần xem xét gồm tải tác dụng, tốc độ quay, tần suất vận hành, khoảng cách giữa các trục, hướng lắp đặt và điều kiện khởi động/dừng của máy.
Không nên chỉ chọn xích dựa trên tải tĩnh nếu hệ thống có tải thay đổi, khởi động thường xuyên hoặc chịu va đập. Trong các trường hợp này, cần sử dụng thông số lựa chọn của nhà sản xuất để xác định kích thước và cấu hình phù hợp.
Xích truyền động có thể được chế tạo từ các loại thép khác nhau tùy thiết kế và yêu cầu sử dụng. Với môi trường có độ ẩm, hóa chất hoặc yêu cầu vệ sinh đặc thù, cần kiểm tra vật liệu và xử lý bề mặt của đúng dòng xích thay vì mặc định mọi xích thép đều có khả năng chống ăn mòn giống nhau.
Trong môi trường thực phẩm hoặc môi trường dễ gây ăn mòn, có thể cần cân nhắc dòng xích được nhà sản xuất chỉ định cho điều kiện đó.
Một mã xích thường chứa các thông tin liên quan đến tiêu chuẩn, kích thước hoặc cấu hình. Tuy nhiên, cách đặt mã có thể khác nhau giữa các nhà sản xuất. Vì vậy, khi cần thay thế xích đang sử dụng, nên đối chiếu mã xích, pitch, kích thước hình học, loại xích và bánh xích đi kèm trong catalogue.
Nhu cầu sử dụng → xác định loại xích → kiểm tra pitch và bánh xích → đối chiếu kích thước chốt/con lăn/chiều rộng → đánh giá tải và tốc độ → kiểm tra vật liệu và môi trường → đối chiếu catalogue → xác nhận đúng mã xích trước khi mua.Kiểm tra đúng loại xích, pitch, chiều dài và sự tương thích với bánh xích. Không nên lắp một loại xích chỉ vì có kích thước bên ngoài tương tự loại đang sử dụng.
Đưa xích ăn khớp đúng với răng bánh xích và sử dụng chi tiết nối phù hợp. Sau khi lắp, cần kiểm tra khả năng chuyển động của xích trước khi đưa máy vào vận hành.
Độ căng và vị trí tương đối giữa các bánh xích cần phù hợp với thiết kế của bộ truyền. Xích quá chùng hoặc căn chỉnh không đúng có thể làm tăng rung động, tiếng ồn và ảnh hưởng đến tuổi thọ của hệ thống.
Với những loại xích được yêu cầu bôi trơn, cần sử dụng phương pháp và chất bôi trơn phù hợp theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Trong quá trình vận hành, nên kiểm tra tình trạng xích, bánh xích, độ mòn, độ căng và dấu hiệu bất thường để phát hiện sớm vấn đề.
Pitch là khoảng cách giữa tâm của hai chốt liên tiếp trên xích và là một trong những thông số quan trọng nhất khi xác định sự tương thích giữa xích và bánh xích. Nếu pitch của xích không phù hợp với bước răng của bánh xích, hai bộ phận không thể ăn khớp đúng dù chiều rộng hoặc chiều dài xích có vẻ tương đồng.
Vì vậy, khi thay thế xích truyền động, nên xác định pitch cùng các kích thước liên quan và đối chiếu với catalogue hoặc mã sản phẩm thay vì lựa chọn chỉ dựa trên hình dạng bên ngoài.
